ویدئوهای سایت

person
mimset instagram account
mimset telegram account
mimset namasha account
mimset aparat account

نقد و بررسی فیلم مارموز – Sly

شنبه, ۶ بهمن, ۱۳۹۷
نقد و بررسی فیلم مارموز - Sly

فیلم مارموز جدیدترین اثر سینمایی کمال تبریزی نشان می ‌دهد که چرا طنز ژورنالیستی قابلیت تبدیل به سینمای کمدی را ندارد. در ادامه با ما همراه باشید.

به گزارش میم ست ، امروز می خواهیم سراغ نقد و بررسی فیلم مارموز به کارگردانی کمال تبریزی و با نقش آفرینی بازیگران بزرگی چون حامد بهداد، ویشکا آسایش و آزاده صمدی برویم. این فیلم از روی فیلم نامه ای به قلم آیدین سیارسریع ساخته و در تاریخ 21 ام آذرماه 1397 اکران خود را آغاز کرد. این فیلم توانسته است به فروشی بالغ بر 5 میلیارد و 868 میلیون تومان دست یابد. در ادامه با نقد و بررسی فیلم مارموز با ما همراه باشید.

یکی از بزرگ ‌ترین و شایع ‌ترین بیماری‌ های مدیوم‌ های سرگرمی/هنری نگاه ابزاری و غرض ‌ورزانه به آنهاست به این معنا که خالق اثر یک پیام، حرف، طعنه یا حتی یک بیانیه را در ذهن خود نگاه داشته است و سپس با خلق اثری در آن مدیوم قصد دارد تا بیانیه ‌اش را صادر کند.

یعنی به جای آنکه شاهد اثری دارای ساختارِ متنی بوده و سپس احیانا از درون متن برداشتی فرای متن داشته باشیم، در عوض فرامتن از متنِ اثر جلوتر می ‌‎آید به این معنا که فیلم‌ ساز با اشارات، ارجاعات و خلاصه گریز از ساخت «متن» ، فرا متن را نه آنکه بسازد بلکه مستقیما و بدون هیچ ظرافتی به طرف مخاطب پرتاب کند به این امید که بیانیه‌اش را صادر کند. این بیماری از مدت ‌ها پیش دامان سینما را گرفته بود و هنوز هم از بین نرفته است.

غرضم از این مقدمه‌ چینی کوتاه، تلنگر به سینمای مضمون ‌زده‌ ی دنیا نیست بلکه اشاره به معضلی است که متاسفانه دامان سینمای خودمان را هم گرفته و برخی فیلم‌ سازان ایرانی نیز اساسا به این نیت پشت دوربین قرار می‌گیرند که «حرف» بزنند یعنی دوربین و سینما را به مثابه ابزاری می ‌گیرند که قرار است حرف یا پیامی را به مخاطب برساند که در حالت عادی ممکن نیست و قصه، درام، پیرنگ و شخصیت بر مبنای غرضِ از پیش تعیین شده‌ ی فیلم‌ ساز تولید می ‌شود.

مثلا در یک دوره ژانر مجعول «اجتماعی» در سینمای ایران شکل گرفت که مبنایش بیان پیام‌ ها و شعارهای اجتماعی و کوچه و بازاری بود و پرده سینما هنوز هم بیش و کم این جنس فیلم ‌ها را به خود می‌بینید.

همین وضعیت در رابطه با ژانر کمدی نیز در سینمای ایران گاها صدق می ‌کند به این معنا که فیلم ‌ساز نمی‌تواند طعنه‌ ها و انتقاد های اجتماعی/سیاسی خودش را بیان کند مگر آنکه به دامان کمدی متوسل شود چون فکر می‌ کند در کمدی چیزی به معنای واقعی‌ اش جدی نیست؛ پس ژانر کمدی بهترین دست ‌آویز برای بیان غرض ‌ها و طعنه ‌های غیرقابل بیان در حالت جدی می باشد.

تاریخ اکران فیلم مارموز - تاریخ اکران فیلم بی نامی

تمام موقعیت ‌های حاضر در فیلم مارموز حکم یک آیتم چند دقیقه ‌ای را دارند که یک سوژه‌ی سیاسی را به اصطلاح دست می ‌اندازد

این مشکل متاسفانه گریبان فیلم مارموز را هم گرفته است. در مارموز به جای آنکه شاهد قصه ‌ای سر و شکل‌ دار باشیم که بتوان آن را در یک افت و خیز روایی پی گرفت، شاهد مجموعه موقعیت‌های کوتاهی هستیم که گویی هر کدام بر مبنای شوخی با یک سوژه‌ی سیاسی و کنایه زدن به آن خلق شده‌اند.

به بیان ساده ‌تری تمام موقعیت‌های حاضر در فیلم حکم یک آیتم چند دقیقه‌ای را دارند که یک سوژه‌ را به اصطلاح دست می‌اندازد اما وقتی این آیتم‌ها را کنار هم قرار می‌دهیم، یک پیرنگ معین، یک قصه‌ی قابل پیگیری و قابل تشخیص پیدا نمی‌کنیم.

شخصیت قدرت کیست؟ چرا سودای نماینده مجلس شدن را دارد؟ روی چه منطقی به عنوان گزینه‌ی حزب آبی – یا قرمز که فرقی هم نمی‌کرد – انتخاب می‌شود؟ رابطه‌ی عاشقانه‌اش با ویشکا آسایش – که نامِ نقشش را به یاد ندارم و اصلا مهم هم نیست - چطور شکل می‌گیرد؟ و چرا تا این اندازه زرد و تیپیکال است؟ وقتی قرار است به ایران باز‌گردد اصلا چرا به ترکیه می‌ رود؟ آن هم خیلی راحت و در غیاب مامورین؟ مگر همین مامورین نبودند که در چند سکانس قبل بر او مسلط نشان داده شدند؟

وقتی کنایه‌ ها، طعنه ‌ها و شوخی ‌هایی که قرار است با سیاست انجام شود، به عنوان فرامتن بر اثر غالب می ‌شوند، بدیهی است که متن فرصت شکل‌ گیری پیدا نمی‌ کند. بنابراین تلاش برای یافتن رابطه‌ ی علت و معلول در روند قصه و تصمیمات شخصیت‌ ها، به همان سوال ‌های بی ‌پاسخی ختم می‌شود که بالاتر به آنها اشاره کردم.

به بیان ساده ‌تری، این روند قصه و تصمیمات شخصیت‌ ها نیست که تضادها را خلق و از دل آنها، موقعیت‌ های کمدیِ طعنه‌ آمیز را می ‌سازد بلکه برعکس، به نظر می ‌رسد شوخی‌ های سیاسی از قبل در نزد فیلم ‌نامه ‌نویس حاضر بوده و سپس تصمیم گرفته تا برای هر یک از این شوخی ‌ها، یک مینی سناریو بنویسد.

اینها همگی موقعیت ‌های آیتم‌ گونه ‌ای هستند که با احتیاط فراوان می ‌توان آنها را در همان پلاتِ کوتاه و به صورت منفک خنده‌ دار نامید اما وقتی در کنار هم قرار می‌گیرند هیچ روند منطقی و قابل فهمی را برای مخاطب نمی ‌سازند.

فیلم مارموز

فیلم‌ نامه‌ فیلم مارموز از فقدان شدیدِ هویتی معین رنج می‌ برد و بیش از هر چیز به پیش ‌فرض‌ های بیرون از فیلم اتکا می‌ کند

اگر بخواهیم دامنه‌ ی نقد را از مرز فیلم کمی بیشتر کرده و به فیلم ‌نامه ‌نویس برسیم، ریشه ‌ی این مشکل تا حدی قابل بررسی است. آیدین سیار سریع که سابقه خوبی در طنزنویسی مطبوعات و نشریات دارد، نگارش فیلم‌ نامه‌ ی مارموز را بر عهده گرفته است و مشکلات یاد شده دقیقا از همین نقطه شروع می‌ شود که رویکرد طنزنویسی با فیلم‌ نامه‌ نویسی خیلی متفاوت است.

طنز ژورنالیستی اساسا «بر» یک موقعیت یا سوژه‌ی حاضر و عینی نوشته می‌شود؛ مثلا یک اتفاق جنجالی در کشور رخ می‌دهد، جامعه مطلع می‌شود و به آن واکنش نشان می‌دهد و طنزنویس از این جاست که کارش شروع می‌شود و طنزی را با چاشنی‌ های مختلف را بر این واقعه می‌ نویسد. این یعنی رویداد عینی و سوژه نزد طنزنویس حاضر است؛ پس طنزی بر یک سوژه نوشته می‌ شود اما در سینما و درام اینگونه نیست که سوژه‌ ای قبلا موجود باشد بلکه سوژه باید ساخته شود.

در سینما و مشخصا سینمای قصه‌ گو، رویدادها، سوژه‌ ها و پیرنگ‌ها ابتدا باید خلق شوند و سپس از دل تضاد میان این موقعیت‌هاست که کمدی ساخته می‌شود؛ یعنی در یک اثر کمدی مخاطب در درجه اول با یک قصه سر و شکل‌دار، ساختار روایی منطقی و شخصیت‌ها سر و کار دارد و سپس کمدی از تضادهای موقعیت‌های یک روایت «ساخته و پرداخته» شده به وجود می‌آید. در فیلم مارموز اما اینگونه نیست. فیلم‌نامه‌نویس همچنان با نگاه ژورنالیستی به سینما نگاه می‌کند با این پیشفرض غلط که مخاطب از تمام پیشفرض‌های سیاسی/اجتماعی جامعه آگاه است درحالی که تمامی اینها باید در اثر ابتدا ساخته می‌شد که نشد.

مثلا حزب آبی چیست؟ فرقش با حزب قرمز چیست؟ اصلا چرا دو حزب در فیلم داریم؟ اگر سه یا چهار حزب داشتیم هم فرقی می‌کرد؟ آن قماش چوب به دست که هستند؟ دکتر صمد که به زندان افتاده کیست؟ و چرا به زندان افتاده؟ برای هر کدام از این سوال‌ها نه یک جواب بلکه بیشمار جواب می‌توان پیدا کرد. فیلم‌نامه‌نویس به خود زحمت پرداختن به چنین چیزهایی را نداده است، چرا؟

چون احتمال داده که مخاطب اینها را با دادن کد، نماد و نشانه شناسایی می‌کند. یعنی مخاطب از ساختار درونی اجزای فیلم نیست که به هویت اجزای فیلم پی می‌ برد بلکه تنها چند نماد و نشانه در فیلم داده می‌ شود و سپس مخاطب آنها را با پیشفرض‌ های خودش تطبیق می‌ دهد و سعی می‌ کند برای آنها هویتی در ذهن خود تعریف کند. مثلا استفاده از رنگ لباس، کراوات، سیبیل و مانند اینها در فیلم کاملا کارکرد نمادین دارند و مخاطب با دیدن این نماد و نشانه‌ ها، یک موجودیت کلی را برای خودش تصور می‌کند.

به همین سبب فیلم‌ نامه‌ از فقدان شدیدِ هویتی معین رنج می‌ برد و بیش از هر چیز به پیش‌ فرض‌ های بیرون از فیلم اتکا می‌ کند. در نتیجه مخاطب برای سوالاتی که اشاره شد، هیچ پاسخی ندارد یا بیشمار پاسخ دارد، چون پرداختی وجود ندارد، چون فیلم بیش و پیش از پرداخت، به اشاره و ارجاع بیرون از متن متوسل شده است.

قیاس فیلم مارموز با فیلم مارمولک شاید غلط باشد آن هم زمانی که هنگام نقد، فیلم را باید به مثابه فیلم دید اما عنوان فیلم مارموز به لحاظ آهنگ کلمه، ناخودآگاه ذهن مخاطب را به سمت فیلم مارمولک ساخته پیشین همین فیلم‌ ساز می‌ برد و در هر صورت قیاس آن با فیلم مارموز را در ذهن مخاطب به وجود می‌آورد. اما چرا فیلم مارموز در موفقیت حتی نمی‌ تواند به فیلم مارمولک نزدیک شود؟

تاریخ اکران فیلم مارموز - تاریخ اکران فیلم بی نامی

در فیلم مارمولک مخاطب در درجه اول با یک قصه‌ی سر و شکل‌ دار و دارای پیرنگ معین طرف است؛ یک زندانی که قصد فرار و خروج از ایران را دارد و حالا در یک موقعیت دیگر قرار می‌گیرد. سوژه‌های کمدیِ فیلم مارمولک نه دارای پیشفرض‌ های بیرونی هستند و نه با ارجاعِ برون متنی کار می‌کنند بلکه کاملا از تضاد موقعیت خلق می‌شوند. رضا مارمولک یک شیاد است. از طرفی دیدِ مردم آن روستا به او نیز جدی و عینی است اما وقتی این دو در یک تقابل با هم قرار می‌گیرند، در افت و خیز حوادث قصه تضاد خلق می‌کنند و از دل این تضادها، کمدی تولید می‌شود.

از طرفی، در فیلم مارمولک روایت قصه و تصمیمات شخصیت کاملا برخواسته از روابط علت و معلول حوادث قصه پیروی می‌کنند و اتفاقا شخصیت‌پردازی اینچنینی باعث می‌شود تا مخاطب آرام آرام نسبت به رضا مارمولکی که پیشتر شیاد بود، حس سمپاتی پیدا کند. حال کافی است این موارد را فقط از منظر ساختار کمدی و نه مضمون، با مارموز مقایسه کنید. قطعا دیدتان به ایرادات مارموز روشن‌تر می‌شود.

در وجه کارگردانی ابدا به نظر نمی‌ رسد که با یک فیلم به اصطلاح سیاسی طرف باشیم. تعداد جمعیت در اغلب سکانس‌ های شلوغ و پر هیاهوی فیلم  مانند مواجه با احزاب، دانشگاه و کارزار های انتخاباتی کم تعداد و نوع نماها اصلا سینمایی نیست. مثلا سکانس جمعیت دانشجوی جلوی زندان – که به همه چیز شبیه‌ اند جز دانشجو – واقعا بد است. چند تن بلندگو و پلاکارد به دست که روی هم به زور ده نفر هم نمی‌ شوند جلوی زندان ایستاده‌ اند و شعار می‌ دهند؛ قاب دوربین هم حداکثر درِ زندان را به ما می‌ دهد و کادر از گرفتن همان چند نفر فراتر نمی‌رود. این یک «جمعیت» مثلا معترض است یا کاریکاتوری از آن؟

بازیِ حامد بهداد خوشبختانه به غلظت عصبیت همیشگی‌ اش گرفتار نشده اما چون ویژگی‌ های خاصی برای شخصیت‌ پردازی‌ اش در فیلم‌ نامه وجود ندارد، هر چه بیشتر زور می‌ زند جز تکرار چند تیک عصبی و بازی با چهره‌ اش، کار بهتر و بیشتری نمی‌ تواند انجام دهد.

فیلم مارموز

آنچه که در فیلم مارموز به عنوان طعنه و به اصطلاح «نقد وضعیت» می‌ بینیم برگرفته از سوژه‌ های شبکه‌ های اجتماعی است که پیشتر دیده‌ ایم

اگر به عنوان یک مخاطب بسیار عادی خیلی خوشبینانه با فیلم رفتار کنیم و تمامی مشکلات ساختاری یاد شده را ندید بگیریم، یک چیز در فیلم به شدت آزاردهنده و حتی توهین‌ آمیز است و آن استفاده از شوخی‌ های تاریخ ‌مصرف ‌گذشته‌ ی شبکه‌ های اجتماعی به عنوان سوژه‌ های اصلی کمدی است.

آنچه که در فیلم مارموز به عنوان طعنه و به اصطلاح «نقد وضعیت» می‌ بینیم برگرفته از سوژه‌ های شبکه‌ های اجتماعی است که پیشتر دیده‌ ایم. این موضوع از دو جهت برای مخاطب فیلم خیلی بد است. اگر مخاطب جز آن دسته از افرادی باشد که بیش و کم با شبکه‌ های اجتماعی سر و کار داشته، بسیاری از موقعیت‌ های فیلم برایش کهنه و تاریخ مصرف گذشته جلوه می‌ کند چرا که پیشتر آنها را در فضایی دیگر دیده و یا شنیده است.

از این جهت، فیلم نسبت به این دسته از مخاطب عقب می‌ افتد. اما اگر مخاطب جز آن دسته‌ ای باشد که اصلا با شبکه‌ های اجتماعی سر و کار نداشته باشد، آن وقت چیزی از شوخی‌ ها و سوژه‌ های فیلم سر در نمی‌ آورد چون بسیاری از موقعیت‌ های فیلم وابستگی و ارجاع مستقیم به همان سوژه‌ های شبکه‌ های اجتماعی را دارد.

در نتیجه فیلم مارموز برای مخاطب دسته اول حسی جز تداعی دوباره و تصویریِ شوخی‌ های از پیش دانسته را ندارد و حداکثر چند لبخند از او می‌ گیرد که با روشن شدن سالن سینما، تمام می‌ شود و برای دسته دوم مخاطب نیز چیزی جز سردرگمی و گیجی در پی نخواهد داشت.

اینکه از ساخت و پرداخت یک قصه‌ ی معین فرار کرده، چند سوژه‌ ی تاریخ مصرف گذشته را از شبکه‌ های اجتماعی برداشته، برای آنها ما به ازاهای تصویری بسازیم و تکه‌ کلام‌ های اشخاص سیاسی را در دهان بازیگران قرار دهیم با این ادعا که در حال نقد چیزی – چه چیزی؟ - هستیم، اسمش نه نقد است و نه کمدی، چون فیلم هنوز هم در ساده‌ ترین ارکانش می‌ لنگد.

فیلم مارموز فیلم عوام‌ فریبانه‌ ای است که ادای نقد وضعیت را در می‌ آورد اما جرات این کار را ندارد که اگر می‌ داشت، ابتدا «فیلم» را می‌ ساخت و سپس احیانا نقدی می‌ کرد نه آنکه در آخرین پرده، با مونولوگِ «مشکل مردم بحران آب نیست، بحران عقل است» مثلا حرف مردم را بزند. کدام مردم؟ کدام عقل؟

در فیلم مارموز نه مردم نقشی دارند و نه عقلانیتی حاکم استاینکه فیلم‌ ساز جلوی دوربین بایستد و مستقیما مشکلات مردم را بگوید و مخاطب نیز برای شنیدن و دیدن مشکلاتی که پیشتر از آنها آگاه است، پولی بدهد خود یک عمل ضد مخاطب و ضد مردم است. پس وقتی مدافعان فیلم مارموز از یک کمدیِ سیاسی و انتقادی حرف می‌ زنند، دقیقا از چه حرف می‌زنند؟  نقد؟ کمدی؟ هنر؟ اینها چیزهایی هستند که فیلم مارموز ناخواسته دارد با آنها شوخی می‌ کند.

منبع: زومجی

نظر شما در مورد داستان و نحوه نقش آفرینی بازیگران فیلم مارموز و کیفیت ساخت آن چیست؟ 

نظرات ارزشمند خود را در پایین مطلب با ما و دیگر علاقه مندان به اشتراک بگذارید. برای مشاهده تصاویر و پوسترها در اندازه واقعی روی آنها کلیک کنید. 

فیلم مارموز فیلم مارموز

تبلیغ 1
تبلیغ 2
تبلیغ 3
تبلیغ 4

دیدگاهتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد

دیدگاه ها
    دیدگاهی پیدا نشد! اولین نفری باشید که در این نوشته نظر می دهید.